Hogescholen zijn organisaties gericht op het realiseren van maatschappelijke meerwaarde. Bij organisaties denken we meestal aan een organogram, de bekende hark. Dit jaar hebben meerdere hogescholen bekendgemaakt hun organisatie aan te passen. Bijvoorbeeld door veel eenheden samen te voegen en daardoor het aantal directeuren drastisch te verminderen. Dat ziet er minder versnipperd uit en kan het bestuur meer houvast geven. Doel is vaak de samenwerking tussen eenheden te versterken om zo maatschappelijke opgaven gezamenlijk op te pakken. Om precies diezelfde reden was overigens vaak jaren eerder besloten met meer kleinere en zelfstandigere eenheden te gaan werken. Het blijft puzzelen.
Hoe een topstructuur – een organogram – er ook uit ziet, belangrijk blijft hoe docenten, ondersteuners en management op de werkvloer met elkaar de samenwerking aangaan. Deze ‘horizontale’ samenwerking staat vaak dwars op het ‘verticale’ organogram. Wat vaak blijft is een organisatie die is ingedeeld rond geaccrediteerde opleidingen. Opleidingen met grote aantallen studenten hebben bovendien een eigen management team, teamleiders (soms per studiejaar) en een groot aantal docenten.
Wanneer je keuzes wilt maken in een flexibel aanbod, werkt een structuur rond geaccrediteerde opleidingen belemmerend. Het is soms lastig ‘goede’ docenten van de ene naar de andere opleiding te laten gaan. Of docenten blijven zelf liever bij ‘hun’ opleiding. Het is ook een ‘groot’ besluit om een opleiding te starten, te laten opgaan in een groter verband of te staken. ‘Groot’ – vanwege de personele consequenties.
In het particuliere onderwijs is dat anders: daar werken ze vaak met modules die je kunt ‘stapelen’ tot een bepaald vaardighedenpakket of een hbo-diploma. Docenten zijn gegroepeerd rond vakmodules. ‘Productmanagers’ sturen op werving en kwaliteit van losse modules en samenstellingen daarvan. Anderen zorgen weer voor de bemensing en kwaliteit van de docentenpool.
Maar ook bij hogescholen zien we deze aanpak terug. Hogeschool Saxion heeft bijvoorbeeld al haar deeltijd onderwijs – geaccrediteerd en cursorisch – ondergebracht in één Saxion Parttime School met een volledig modulair casco. Docenten worden gerecruteerd uit het voltijdbedrijf. Op die manier is een samenwerkingsverband ontstaan dat deels dwars op de hiërarchie staat, flexibel kan werken en daardoor uitstekend kan inspelen op Leven Lang Ontwikkelen. Misschien een aanpak om breder toe te passen, ook voor voltijd?
Een organogram geeft op papier aan waar iemand zit en wat hij of zij doet en met wie. De feitelijke samenwerking loopt vaak langs allerlei andere lijnen. Bijvoorbeeld omdat mensen elkaar kennen in rollen of verbanden buiten de organisatie. Of doordat mensen elkaar weten te vinden vanuit gemeenschappelijke belangen. Dat staat haaks op het beeld van een organisatie die je denkt te kunnen besturen en bedienen als een machine. Dave Snowden laat met zijn Cynefin Framework zien dat je onderscheid kunt maken tussen eenvoudige, ingewikkelde, complexe en chaotische organisaties. Naarmate je verder komt in dat rijtje, wordt het verband tussen een interventie en de uitkomst daarvan, steeds onzekerder. Met name grote hogescholen zijn vaak ingewikkeld, meestal op zijn minst complex. Hoe typeer je je eigen hogeschool?
