Europese samenwerking aan de kwaliteit en positionering van niveau 5 (Ad). Van 4 tot en met 6 november 2026 was Henri Ponds van QualityForSocity in Brugge voor de dertiende editie van de jaarlijkse Europese conferentie van CHAIN5. Dit informele Europese netwerk brengt mensen samen die betrokken zijn bij kwalificatieniveau 5 (‘level 5’) van het European Qualifications Framework (EQF). De Associate degree-opleidingen van Nederlandse hogescholen zijn hiervan een voorbeeld, maar ook de graduaatsopleidingen van Vlaamse hogescholen. De conferentie liet opnieuw zien hoeveel energie en ambitie er binnen deze Europese gemeenschap aanwezig zijn. In totaal waren er 27 workshops van elk 90 minuten. Het waren interactieve bijeenkomsten waarin deelnemers kennis en ervaringen uitwisselden en samen actuele vraagstukken verkenden. Voor Henri een mooie gelegenheid om de betrokkenheid bij CHAIN5 verder vorm te geven én om het QualityForSociety-initiatief onder de aandacht te brengen.
Een Europese community in beweging. CHAIN5 organiseert de conferentie met toenemend succes in samenwerking met een onderwijsinstelling. Hogeschool HOWEST zorgde dit keer voor een uitstekende organisatie en ontving de deelnemers zeer gastvrij in Brugge. Vertegenwoordigers uit veertien EU-landen namen deel. Met ongeveer 250 deelnemers was de belangstelling groot. Net als tijdens de vorige editie in Maia, bij Porto in Portugal, viel vooral de positieve energie op.
Level 5 is binnen het Europese onderwijsgebouw nog relatief jong. Het niveau bestaat in verschillende landen ongeveer twintig jaar, al verschilt de ontstaansgeschiedenis per land. De deelnemers geloven sterk in de toekomst ervan. Level 5 kan een belangrijke rol spelen bij een leven lang ontwikkelen en vormt bovendien een waardevolle schakel tussen beroepsonderwijs en hoger onderwijs. De groei van het aantal opleidingen en studenten in verschillende Europese landen onderstreept dat het niveau aan betekenis wint.
Een belangrijke kracht van level 5 is de relatief korte opleidingsduur: maximaal twee jaar. Daardoor sluit het goed aan bij de behoefte aan flexibel onderwijs. De opleidingen lenen zich voor deeltijdstudie en leren op de werkplek is vaak een belangrijk onderdeel van het curriculum. Het onderwijs is in de eerste plaats praktijkgericht, maar vraagt ook om een goed ontwikkelde onderzoekende houding: kritisch, reflectief en nieuwsgierig. Werkgevers raken internationaal steeds meer geïnteresseerd in dit opleidingsniveau. Afgestudeerden vinden doorgaans gemakkelijk werk en kunnen zich vanuit hun opleiding verder ontwikkelen in hun loopbaan. Niettemin is level 5 bij het brede publiek, maar ook in de nationale politiek van landen, grotendeels onbekend. Daar ligt een grote opdracht voor alle betrokkenen.
Bijdrage QualityForSociety: werken aan kwaliteitszorg. Henri Ponds is als vrijwilliger aangesloten bij CHAIN5. Vanuit die betrokkenheid wil hij bijdragen aan de versterking van de externe kwaliteitszorg van level 5-opleidingen op Europees niveau. Een belangrijk onderwerp in zijn workshop was de vraag hoe we de kwaliteit van level 5-opleidingen in Europa op een herkenbare en vergelijkbare manier kunnen versterken. Een beoordelingskader dat specifiek is toegesneden op level 5 kan daaraan bijdragen. In het hoger onderwijs bestaat internationaal al een stevig verankerd stelsel van kwaliteitsborging en accreditatie. Voor opleidingen in het beroepsonderwijs is zo’n verplichting op internationaal niveau niet op dezelfde manier geregeld. Als we level 5 als zelfstandig kwalificatieniveau sterker willen positioneren, is een gelijk speelveld voor opleidingen in zowel het hoger onderwijs als het beroepsonderwijs van belang. Meer transparantie over de kwaliteit kan de herkenbaarheid en zichtbaarheid van level 5 vergroten. Dat is niet alleen relevant voor onderwijsinstellingen en studenten, maar ook voor werkgevers en beleidsmakers. Een stevigere positie op Europees niveau kan helpen om het gesprek met nationale en Europese stakeholders te voeren over passende wetgeving en faciliteiten.
De conferentie maakte duidelijk dat de betrokkenheid binnen de Europese level 5-community groot is. De volgende stap is om die energie ook over te brengen op partijen buiten het directe netwerk. Denk aan de Europese Commissie, (inter)nationale werkgeversorganisaties en organisaties die een belangrijke rol spelen in de Europese onderwijsruimte, zoals ENQA, EQAR, Cedefop, EQAVET en EURASHE.
CHAIN5 probeert hieraan bij te dragen via werkgroepen en (inter)nationale lobbyactiviteiten. Dat gebeurt op vrijwillige basis. Die inzet is een kracht: de motivatie en betrokkenheid zijn groot. Tegelijkertijd begrenzen de beschikbare tijd en middelen wat het netwerk kan realiseren. Juist daarom is samenwerking met andere organisaties en netwerken belangrijk.
In Vlaamse hogescholen zijn onderzoek en onderwijs vaak nauw met elkaar verbonden en komen beide activiteiten geregeld samen in de werkzaamheden van dezelfde professionals. Dat verschilt van de situatie bij Nederlandse hogescholen, waar onderzoek en onderwijs vaker als afzonderlijke rollen worden georganiseerd. Dit verschil leverde een interessant perspectief op voor de mogelijke betekenis en kansen van QFS. Het gesprek maakte duidelijk dat er naast overeenkomsten tussen de hogescholen in beide landen ook verschillen zijn die waardevol kunnen zijn om verder te onderzoeken.
De gesprekken in Brugge waren een eerste stap om QFS ook buiten Nederland onder de aandacht te brengen. Een vervolggesprek met HOWEST staat in het vooruitzicht. Mogelijk leidt dat ertoe dat Vlaamse collega’s nadrukkelijker bij het initiatief betrokken raken. Dat is op dit moment nog geen uitgemaakte zaak, maar de uitwisseling heeft in ieder geval nieuwe aanknopingspunten opgeleverd.
QualityForSocity was ook present op de Ad-conferentie in Groningen, eerder dit jaar: https://qultura.nl/ader-als-impactmaker/.

